"İnsanın dünyaya karşı tavrı kökünden değişmelidir" (Havel)

Kadın Bienali, 8 Mart toplantıları, Medeni Kanundaki değişiklikler, vb. derken, kadın sorunu, her alanda tartışmaların ön sıralarında yerini alıyor. Hatta denilebilir ki herkes kadına el atmış durumda. MİT Müsteşarı bile daha geçenlerde, Kürt sorununun çözümünün Kürt kadınlarını kazanmaktan geçtiğini söyledi. Bu yaklaşımla bağlantılı olan bir çok “kadın kuruluşu” da kollarını sıvamış, “kadınları kazanma” projeleri yürütüyor. Sadece Kürt kadınları için değil elbette, Batı ve Doğunun yoksul mahallelerinde, kadınlarla ilgili, daha çok “sisteme entegre” etme amaçlı çeşitli renklerde çalışmalar mevcut.

Diğer yandan, henüz cılız da olsa, gittikçe güçlenen kadın hareketi de, çeşitli alanlarda, özgürlük ve eşitlik mücadelesi veriyor, teorik tartışmalar geliştiriyor ve bu hengame içinde, kadının özgün tavrını büyütmeye çalışıyor.

Bu mücadele çok gerekli ve anlamlı. Ama kadın hareketinin zayıflığı, parçalanmışlığı ve kendi içinde yaşadığı sorunlar bu mücadelenin sonuç alma düzeyini oldukça düşürüyor. İrade olmayınca, kadının, sistemin geliştirdiği tartışmalara katılımı, ürettiği politikaları boşa çıkarma kapasitesi çok sınırlı kalıyor. Kadının iradesini ortaya koyacak ciddi bir kadın örgütlenmesi geliştirilemiyor. Niceliksel anlamda bile, kadın hareketi ciddi bir zayıflığı yaşıyor.

Ya niteliksel anlamda? Bu noktadaki zayıflık kadın hareketinin niceliksel zayıflığından çok daha boyutlu. Hatta denilebilir ki, kadının yaşama, siyasete, sanata, bilime ve çeşitli toplumsal faaliyetlere niteliksel katılımı üzerinde durulmuyor bile. Bu konuda hiç tartışılmıyor değil. Ama tartışmalar, dar alanlarda ve teorik zeminlerde kalıyor. Pratiğin kulvarına taşmıyor. Oysa bu ne kadar da gerekli! Çünkü, erkeğin rengini taşıyan binlerce yıllık egemenlik mirası, toplumsal yaşamın her hücresinde, günden güne derinleşerek ve güçlenerek sistemi besliyor. Erkek egemenlik, bu sistemi besleyen en eski ve en köklü anlayış olarak mutlaka sorgulanmayı ve aşılmayı gerektiriyor.

ERKEK EGEMENLİĞİ ÇOK BOYUTLU SORGULAMA

İçinde bulunduğumuz aşamada, bu boyutun yakalanması daha büyük bir aciliyet taşıyor. Çünkü köleliği son derece incelterek derinleştiren yeni dünya düzenine karşı, kaba bir özgürlük mücadelesinin etkili olması artık imkansız. Özgürlüğü, her zamankinden daha derin ele alarak geliştirmezsek bu sistemi yıkmamız mümkün değil. Yaşamımızı boğup güdükleştiren, çelişkilerin özgün yanlarını göremeyen, toplumsal dinamikleri bir bütün olarak çözümleyemeyen, dolayısıyla determinist beklentilerle gelişen, tek boyutlu devrim mücadelesi, çok boyutlu sömürü ağını parçalayamaz. Mutlu ve anlamlı bir yaşama ulaşmak için, insan-insan ve insan-doğa arasındaki karmaşık ve olağanüstü zengin ilişkileri çözümlemek zorundayız. Binlerce yılın biriktirdiği, kangrenleşmiş sorunları yeniden ele alırsak, çağımızın sınırları dışına taşarak insanlığın bütünlüklü tarihini kucaklarsak, bu perspektifle tüm insanlığın ortak sorunlarını anlayan ve yaşamı da içine alan devrim projeleri geliştirirsek, insanlığın mahkum edildiği kıskacı kırabilir, yaşlı ve yorgun dünyamızın üzerine çöken çağdaş kasveti parçalayabiliriz. Derinleşerek, zirvelerde güçlenen iktidarı temelinden sarsabiliriz.

Erkek egemenliği çok boyutlu olarak sorgulamak, özgürlük tutkunu olan herkese düşüyor ama bu mücadelenin öncülüğünü erkeklerin yapması zor. Tabii onların da özgürlük sorunu var. En temel sosyal ilişki olan kadın-erkek ilişkisinde egemen durumdalar ama kendi yarattıkları egemenlik sistemi onları da köleleştirmiş. Bu köleleşme durumundan rahatsızlar ve buna karşı mücadele ediyorlar. Ama göremiyorlar ki, kadın karşısındaki egemenlikten kurtulmadan özgürlüğe asla ulaşamazlar. Çünkü bu egemenlik ilişkisi tüm toplumsal ve siyasal egemenlik-kölelik ilişkilerini besliyor, onları yeniden üretiyor. Eğer kadın ile erkek ilişkilerinde bir özgürlük devrimi gerçekleşirse, iktidarın hücre yapısı parçalanır, toplumsal sistem en temelden sarsılır. Bunu göremiyorlar. Görseler bile binlerce yıllık tarih içinde oluşmuş anlayışlardan, geleneklerden, önyargılardan, alışkanlıklardan kurtulamıyorlar. Kısacası, küçük iktidarlarından vazgeçemedikleri için büyük iktidarların kölesi oluyorlar. Onlara karşı kılıç sallarken, iktidarı yeniden üretiyorlar. İktidara geldiklerinde bile bu sistemde özgürlüğü geliştiremiyorlar, çünkü cins çelişkisi bir kanser hücresi gibi hemen yayılıyor ve tüm toplumsal ilişkilere kendi yapısını veriyor... Diğer yandan, kendi kurdukları sistem, erkeklerin o kadar içlerine işlemiş, yarattıkları yaşamla o kadar bütünleşmişler ki, böylesi bir öncülük onların kendi kendileriyle savaşmaları anlamına geliyor. Burada ister istemez binlerce yıllık alışkanlıklar, refleks haline gelmiş tutum ve davranışlar, katılaşmış düşünsel kalıplar devreye giriyor.

NASIL OLACAK?

Ya kadın? Öyle görünüyor ki, erkek egemenlikli sisteme karşı yürütülecek mücadelenin öncüsü kadın olacak.

Pekiyi, bunu nasıl yapacak? Bunun için kadının iradeleşmesi önemli. Ama erkek egemenliğin parçalanması için başka şeyler de gerekli.

Kadın, binlerce yıl uzak kaldığı, katılmadığı, dışlandığı bu erkek egemenlikli dünyada yaşıyor. Nereye götürdüğünü hiç bilemeden tarihi hep sırtında taşıyan, her şey için saçını süpürge etmesine rağmen beyni ve yüreği prangalı kalan, kendi emeğine, topluma ve kendi varlığı na yabancılaşmanın en boyutlusunu yaşayan kadın, yıkık bir uygarlık gibi. Üzerine binalar inşa edilmiş, iradesini kaybettiği için egemen sistemin ölçülerinde yeniden restore edilmiş.

Bu restorasyon içinde yeni yaşam kurulamaz. Çünkü zemin bozuk. Yanlış kurulmuş bir tarih üzerinde ilerlememiz mümkün değil. Bu binayı kökünden söküp atmadığımızda, kölelik ağacını sadece budamış oluyoruz.

Kadınlar, eski kişilikleriyle, erkeğin karısı olarak, erkek aklıyla ve egemen ölçüleriyle kurulmuş sistemin devşirmesi olarak güçlenseler ne olacak? Kadın bedeniyle erkekliği uygulamış olacaklar. Oysa erkek egemenliğin yıkılması için, kadının, her alanda, bir yandan iradeleşme mücadelesi verirken, diğer yandan erkek egemenlik temelinde inşa edilen yaşamı yıkıp yepyeni ölçülerde yeni bir yaşamı ilmek ilmek dokuması gerekiyor. O halde, kadınlar, sadece erkeklerle kurdukları ilişkileri değil, tüm erkek egemen sistemi değiştirme hedefiyle karşı karşıyalar.

Bu nasıl olacak? Kadınlar, bu hedefi, içinde bulundukları toplumsal, siyasal örgütlenmelere, kurumlara nasıl yansıtacaklar? Erkeklerin kendi egemen ölçüleriyle geliştirdikleri siyasal, hukuki vb. anlayışlara karşı yeni ölçüleri nasıl geliştirecekler? Bu sorulara henüz cevap verilmiş değil. Bu nedenle, kadınlar, içinde bulundukları siyasal, toplumsal yapılarda kendi özgünlüklerini ortaya koymak yerine, erkek egemenlikli geleneğin devşirmesi olmayı kabulleniyorlar. Örneğin, herhangi bir partide bulunan kadın gücü, parti içi mücadele, örgütlenme ve politika geliştirme noktasında kendi özgün tarzını geliştiremiyor. Kadının parti içindeki niceliksel varlığı geleneksel politikaları zorlamıyor. Böylece, egemen erkek anlayışları tüm dışlayıcılığıyla, anti demokratikliğiye ve de soğukluğuyla siyasetin dili olmaya devam ediyor.

TIKANAN SİYASETTE KADIN

Bin yıllardır devam eden bu siyaset yapma tarzı, özellikle son dönemlerde tıkanmış durumdadır. Bu tıkanıklık çeşitli biçimlerde aşılmaya çalışılıyor. Ama bu konuda en derinlikli çıkışı yapabilecek olan yine kadındır. Kadın eksenli yeni bir siyaset anlayışı, güç ve iktidar ölçülerini temel alan, toplumla yabancılaşan ve son derece pragmatist olan erkek egemen siyasete köklü bir alternatif olabilir. Ancak felsefesiz bir hareket kendi özgünlüğünü ortaya koyamaz. Belli sorunlar temelinde örgütlenme geliştirse de, sistemi ve ilişkileri dönüştüremez. O halde, bunun için siyasal tarihle ve bu tarih içinde oluşan siyaset felsefesiyle bütünlüklü olarak hesaplaşmak ve yeni ölçülerde bir siyaset felsefesi geliştirmek gerekiyor. Bu felsefe temelinde yeni bir siyaset gelişmelidir.

Sadece siyaset değil. Yukarıda da belirtildiği gibi, köklü bir toplumsal dönüşüm için, dil dahil, tüm toplumsal kurumlarla köklü bir hesaplaşma zorunludur. Tüm insanların, örgütlerin, toplumsal kurumların, bilimin, dilin, sanatın, hatta mimarinin şu saçma sapan erkeklikten kurtulmaya hava ve su kadar ihtiyacı var.

Özellikle de doğanın. Doğa erkekleşen insanın tecavüzünden kurtulmayı, kadınlaşan insanla yeniden dost olmayı özlüyor...